Một tuyến đường bê-tông tại xã Trung Trạch, Bố Trạch (Quảng Bình) được làm theo thiết kế mẫu, tiết kiệm được 40% giá trị công trình.

Khi xã thiếu nguồn vốn đối ứng

Là một xã trung tâm của huyện Bố Trạch (sát với thị trấn Hoàn Lão), nhưng nguồn thu của xã Trung Trạch chủ yếu dựa vào tiền đấu giá đất ở. Những năm trước, việc bán đất đạt khá nên nguồn thu tăng, xã có điều kiện để đầu tư xây dựng hạ tầng. Nhưng từ đầu năm 2013 đến nay, thị trường bất động sản trầm lắng nên xã mới chỉ thu được 250 triệu đồng từ số tiền bán đấu giá đất. Trong khi chỉ tiêu mà huyện Bố Trạch giao cho xã Trung Trạch thu từ bán đất là năm tỷ đồng. Chủ tịch UBND xã Trung Trạch Nguyễn Minh Quang cho rằng, chỉ tiêu huyện giao chưa hoàn thành không sợ bằng thiếu vốn đối ứng, làm chậm tiến độ xây dựng NTM. Khi người dân nhận thức được việc xây dựng NTM chính là làm cho đời sống nông dân khá lên thì họ rất nhiệt tình hưởng ứng. "Thôn nào, xóm nào cũng đăng ký với xã góp công, góp tiền, công sức để xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa. Khi mà người dân sẵn sàng góp công, góp của để xây dựng NTM, chính quyền không ủng hộ nguyện vọng chính đáng đó thì không được. Nhưng nếu đồng tình rồi mà không có nguồn vốn đối ứng để làm thì cũng dở, dễ mất lòng dân", Chủ tịch Nguyễn Minh Quang chia sẻ.

Cùng chung quan điểm trên, Chủ tịch UBND xã Ðại Trạch Nguyễn Văn Phương cho rằng, nguồn thu của xã mỗi năm hơn sáu tỷ đồng, trong đó hơn một nửa là thu từ bán đất. Năm nay, đất bán không ai mua nên nguồn thu bị thiếu hụt, ảnh hưởng việc đầu tư hạ tầng trên địa bàn, cho nên xã yêu cầu xóm, thôn nào có tờ trình kèm theo số tiền đóng góp của người dân thì mới cấp vốn đối ứng để làm đường theo tiêu chuẩn NTM, còn gửi tờ trình mà chưa góp tiền thì chưa xét. Theo quy định, tỷ lệ đối ứng để xây dựng các công trình NTM ở huyện Bố Trạch là vốn nhà nước 40%, xã 30% và dân đóng góp 30%. Tuy nhiên thực tế ở hai xã Trung Trạch và Ðại Trạch, người dân đóng góp nhiều hơn cả vốn của xã (chiếm 40% tổng vốn công trình).

Chúng tôi đến xóm 14 Phúc Tự Ðông, xã Ðại Trạch khi người dân đang thực hiệnbê-tông hóa tuyến đường chính qua xóm. Ông Hồ Quang Cũng, xóm trưởng hồ hởi cho biết, tuyến đường dài 278m, dự kiến đầu tư 185 triệu đồng, người dân tự nguyện đóng góp 74,3 triệu đồng (chiếm 40%), phần còn lại do Nhà nước và xã hỗ trợ. Ông Nguyễn Xuân Hoàng, một người dân trong thôn đứng ra nhận thầu thi công tuyến đường. Ông cho biết, dù công trình có mức đầu tư thấp nhưng ông vẫn nhận làm để đóng góp một phần công sức của mình với cộng đồng. Chỉ sau ba ngày thi công, tuyến đường bê-tông rộng 2,5m được hoàn thành khang khang, sạch sẽ.

Chủ tịch UBND xã Ðại Trạch Nguyễn Văn Phương cho biết, năm 2012, toàn xã làm gần 11,2 km đườngbê-tông, với tổng số vốn 10 tỷ đồng, trong đó nhân dân đóng góp bốn tỷ đồng, phần còn lại do Nhà nước và địa phương đầu tư. Tám tháng đầu năm 2013, đã làm được hơn 10 km, số vốn tám tỷ đồng, nhân dân đóng góp 3,2 tỷ đồng. Ðiều đó cho thấy, sức dân chính là nguồn lực quan trọng nhất để Ðại Trạch tạo bứt phá trong xây dựng NTM. Có nhiều hộ gia đình dù còn khó khăn nhưng khi được vận động chung sức xây dựng NTM cũng sẵn sàng đóng góp cùng với cộng đồng. Ðiển hình như mẹ liệt sĩ Lê Thị Quế ở thôn Phúc Tự Ðông đóng góp bốn triệu đồng để làm đường; bà Dương Thị Thương ở xóm 8 Phúc Tự Tây đóng 13,5 triệu đồng; ông Nguyễn Văn Thí xóm 8 Phúc Tự Tây góp 16 triệu đồng để bê-tông đoạn đường qua trước nhà.

Theo Chủ tịch UBND huyện Bố Trạch Phan Văn Gòn, việc khó nhất hiện nay là thiếu nguồn vốn đối ứng để xây dựng hạ tầng nông thôn. Nhiều xã không có nguồn thu hoặc nguồn thu bấp bênh nên phần hỗ trợ của xã đành phải nợ, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả các công trình.

Công trình mẫu giúp tiết kiệm chi phí

Không chỉ huy động hiệu quả sức dân trong xây dựng NTM, huyện Bố Trạch còn có cách làm sáng tạo là áp dụng công trình mẫu giúp tiết kiệm chi phí đầu tư xây dựng. Thông thường khi xây dựng một công trình, phải thực hiện nhiều bước từ khảo sát, thiết kế, tư vấn giám sát, quản lý công trình... với số tiền chi phí không nhỏ. Ðể tiết kiệm các chi phí này, Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện Bố Trạch tiến hành thiết kế sáu loại đường giao thông nông thôn mẫu, năm loại kênh mương mẫu. Trên cơ sở thực tế của mình, các xã đã lựa chọn các mẫu thiết kế phù hợp, áp dụng vào thực hiện luôn mà không cần phải bỏ ra khoản chi phí cho các khâu thủ tục trên. Mỗi xã được Phòng Kinh tế - Hạ tầng lập cho một tổng dự toán riêng để thực hiện. Thí dụ, làm đường nhựa mặt rộng 3 m, nền 4 m; đường bê-tông 3 m... thì áp ngay vào đơn giá đã xây dựng mà không phải bỏ tiền ra thuê khảo sát hay lập dự án. Trưởng Phòng Kinh tế - Hạ tầng Bố Trạch Trần Văn Thanh cho rằng, đơn giá thiết kế mẫu chúng tôi lập năm 2012 nhưng đến nay các xã vẫn áp dụng được mà không cần phải điều chỉnh là do giá vật tư nguyên liệu ít biến động, chỉ giá nhân công tăng nhưng công là do người dân đóng góp nên cao thấp không quan trọng, bởi họ làm cho chính mình. Từ khi có thiết kế mẫu, các xã đã tiết kiệm được30-40% tổng mức đầu tư công trình. Năm 2012, huyện Bố Trạch làm được 54,2km đường giao thông nông thôn, 4,4km kênh mương đều được áp dụng theo mẫu thiết kế sẵn, nhờ đó tiết kiệm khoảng 39 tỷ đồng.

Chủ tịch UBND xã Trung Trạch Nguyễn Minh Quang cho biết: "áp dụng mẫu thiết kế chung, chúng tôi làm4,2 km đường bê-tông, số vốn đầu tư gần bốn tỷ đồng, tiết kiệm được khoảng 40% kinh phí".

Tuy nhiên, đây là những công trình đường, kênh, mương được xây dựng trên nền cũ, chỉ mở rộng, còn riêng các công trình mới xây dựng lần đầu, thì cán bộ kỹ thuật của Phòng Kinh tế - Hạ tầng hướng dẫn bổ sung một số khâu theo trình tự quy định trong xây dựng cơ bản.

Từ thành công của các mẫu thiết kế chung cho công trình giao thông, thủy lợi, huyện Bố Trạch đang xây dựng các mẫu thiết kế chung như cổng trường và hàng rào, sân, đường nội bộ, nhà bếp, nhà vệ sinh đối với trường chuẩn để các xã áp dụng trên toàn huyện. Bước đầu thí điểm các mẫu thiết kế này được các trường học hoan nghênh nhờ tiết kiệm được 30% giá trị công trình.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình Trần Văn Tuân đánh giá cao mô hình "Thiết kế công trình giao thông, thủy lợi mẫu" và cách huy động nguồn lực, tạo được sự đồng thuận cao của người dân. Ðồng thời cho rằng, cách làm sáng tạo của huyện Bố Trạch cần được các địa phương khác trong tỉnh học tập, nhân rộng, để chương trình xây dựng NTM sớm mang lại hiệu quả, tạo sự khởi sắc cho bộ mặt nông thôn Quảng Bình.